Setting CiviCRM Buildkit to use for running Unit Tests in extension development

In this blog I will describe what I done so setup my local environment to run CiviCRM Buildkit for running unit tests in extension development.

Locally I run Arch Linux so some commands might be different on your machine.

First I download CiviCRM Buildkit to a local directory:

# first install all the required packages:
[jaap ~]$ sudo pacman -S npm nodejs #Pacman is the acrh linux command for apt-get
[jaap ~]$ cd /home/jaap
[jaap ~]$ mkdir bin
[jaap ~]$ cd bin
[jaap ~]$ git clone
[jaap ~]$ cd civicrm-buildkit
# This will download all tools needed to run Civicrm Buildkit
[jaap ~]$ ./bin/civi-download-tools 

# In my case I had to install/update nodejs
[jaap ~]$ npm update
[jaap ~]$ npm install fs-extra

Now I am ready to run AMP Config

[jaap ~]$ cd bin/civicrm-buildkit
[jaap ~]$ amp config
Enter db_type: mysql_dsn
Enter dsn> mysql://root:pass@localhost:3306 #my mysql dsn 
Enter perm_type: [0] "None"
Enter hosts_type: none
Enter httpd_type: none

Now I need to update my httpd config:

[jaap ~]$ sudo vim /etc/httpd/conf/httpd.conf #this is my appache config
# At the following line at the bottom of the file
Include /home/jaap/.amp/apache.d/*.conf #change this to your personal directory
#Restart apache
[jaap ~]$ sudo systemctl stop httpd
[jaap ~]$ sudo systemctl start httpd
# I have linked the build directory to my /var/www directory
[jaap ~]$ cd bin/civicrm-buildkit/
[jaap ~]$ rm -rf build
[jaap ~]$ ln -s /var/www build

Now test whether AMP is working:

[jaap ~]$ cd bin/civicrm-buildkit
[jaap ~]$ amp test

When AMP test did run without any errors you should add your civicrm-buildkit directory to your path

[jaap ~]$ vim .bashrc
# At the bottom of the file add the following line:
export PATH="$PATH:/home/jaap/bin/civicrm-buildkit/bin"

Now log out and restart after restarting you are ready to run Buildkit to deploy a site.

[jaap ~]$ cd bin/civicrm-buildkit/build
# Create a new site a new site in my /var/www will automaticly be linked to in your situation that could differ.
[jaap ~] civibuild create dmaster --type "drupal-clean" --civi-ver "master" --url "" --admin-pass "admin1234"

Create an extension with a unit test in dmaster:

[jaap ~]$ cd /home/jaap/bin/civicrm-buildkit/build/dmaster/sites/all/modules/civicrm/tools/extensions
[jaap ~]$ civix generate:module org.civicoop.yourmodule
[jaap ~]$ cd org.civicoop.yourmodule
[jaap ~]$ civix generate:test CRM_Yourmodule_TestClassForTestingSomethingUseful

# Now run your test
[jaap ~]$ phpunit4 tests/phpunit/CRM/Yourmodule/TestClassForTestingSomethingUser.php



Use the delay mechanism to set the activity date in CiviRules

In this blog I will explain how to use the delay mechanism in CiviRules to set date field. In this example we will set the activity date in the action Add Activity. So that we can schedule an activity which should occur at the 3rd tuesday of the month.

CiviRules already has a delay mechanism to delay actions to a point in the future. But not that will specifically delay the action and nothing will be visible till the date the action should be executed.

The code in this blog could be used to set a contribution date in the future, or to set an end date of a membership or any other date field.

I am going to add the delay mechanism to an action to use it to set a certain date. I am also going to add the delay mechanism to the form where the user can enter the parameters for an action.

The first step we are going to do is to add a field for the Activity Date Time. We will call this field activity_date.


The first step is to add the neccessary code to the buildForm of our action.

// CRM/CivirulesActions/Activity/Form/Activity.php

class CRM_CivirulesActions_Activity_Form_Activity extends CRM_CivirulesActions_Form_Form {

  public function buildQuickForm() {
    $delayList = array('' => ts(' - Do not set an activity date - ')) + CRM_Civirules_Delay_Factory::getOptionList();
    $this->add('select', 'activity_date', ts('Set activity date'), $delayList);
    foreach(CRM_Civirules_Delay_Factory::getAllDelayClasses() as $delay_class) {
      $delay_class->addElements($this, 'activity_date');
    $this->assign('delayClasses', CRM_Civirules_Delay_Factory::getAllDelayClasses());

The code above first retrieves a list with all the classes which could handle delays. Then for each classes it will make sure that the elements are added by the form. Then the list with classes is assigned to the template.

The line “$delayClass->addElements($this, ‘activity_date’); will allow the delay classes to add elements to the form. The second parameter is the prefix for each element name on the form. This prefix is used through the rest of the code to retrieve the data.

The template

After the elements are added to the form we should tweak our template to include the elements.

// templates/CRM/CivirulesActions/Activity/Form/Activity.tpl
<div class="crm-block crm-form-block crm-civirule-rule_action-block-activity">
 <div class="crm-section">
   <div class="label">{$form.activity_date.label}</div>
   <div class="content">{$form.activity_date.html}</div>
   <div class="clear"></div>
 {foreach from=$delayClasses item=delayClass}
   <div class="crm-section crm-activity_date-class" id="{$delayClass->getName()}">
   <div class="label"></div>
   <div class="content"><strong>{$delayClass->getDescription()}</strong></div>
   <div class="clear"></div>
   {include file=$delayClass->getTemplateFilename() delayPrefix='activity_date'}

<div class="crm-submit-buttons">
 {include file="CRM/common/formButtons.tpl" location="bottom"}

 <script type="text/javascript">
 cj(function() {


 function triggerDelayChange() {
 cj('.crm-activity_date-class').css('display', 'none');
 var val = cj('#activity_date').val();
 if (val) {
 cj('#'+val).css('display', 'block');

The template consists first of displaying the activity_date select. After that the template for each delayClass is included and the prefix for the field names is also passed to the template.

The second part of the template is javascript to hide all the elements and only show the needed elements which is determined by the selected value in the activity_date select.

You can now see your form in action. There is no validation and saving yet.

Validation of the form

After creating the form and displaying the elements in the template it is time to validate whether the form is valid when it is submitted. We need to add our own formRule which then calls the validate function in the selected delay option (which done by the user by selecting an option for the Activity Date).

// CRM/CivirulesActions/Activity/Form/Activity.php


public function addRules() {

static function validateActivityDate($fields) {
 $errors = array();
 if (!empty($fields['activity_date'])) {
 $activityDateClass = CRM_Civirules_Delay_Factory::getDelayClassByName($fields['activity_date']);
 $activityDateClass->validate($fields, $errors, 'activity_date');

 if (count($errors)) {
   return $errors;

 return TRUE;

The code above first adds the validateActivityDate function to the form as a validation rule. The validation function itself will get the class for the selected delay option and then pass the actual validation to the selected delay class. This is done by the line $activityDateClass->validate($fields, $errors, ‘activity_date’);  The last parameter is the prefix for the field names.

Saving the selected the activity date options

Now it is time to make sure the selected options are being saved with the rule. We do that in the postProcess function of the form. How you want to store the selected date for the activity date is up to you but in this example we are storing the selected option by serializing the delayClass.

// CRM/CivirulesActions/Activity/Form/Activity.php

public function postProcess() {
  $data['activity_date'] = 'null';
 if (!empty($this->_submitValues['activity_date'])) {
 $scheduledDateClass = CRM_Civirules_Delay_Factory::getDelayClassByName($this->_submitValues['activity_date']);
 $scheduledDateClass->setValues($this->_submitValues, 'activity_date');
 $data['activity_date'] = serialize($scheduledDateClass);
 $this->ruleAction->action_params = serialize($data);

Setting the defaults

When the user edits the civirule the saved options should appear as selected in the form. This is done by setting the default values in the form.

// CRM/CivirulesActions/Activity/Form/Activity.php

public function setDefaultValues() {

foreach(CRM_Civirules_Delay_Factory::getAllDelayClasses() as $delay_class) {
   $delay_class->setDefaultValues($defaultValues, 'activity_date');
 $activityDateClass = unserialize($data['activity_date']);
 if ($activityDateClass) {
   $defaults['activity_date'] = get_class($activityDateClass);
   foreach($activityDateClass->getValues('activity_date') as $key => $val) {
     $defaults[$key] = $val;
return $defaults;

Show a user friendly description of the selected activity date

The code below will show to the user which activity date is selected.

// CRM/CivirulesActions/Activity/Add.php
class CRM_CivirulesActions_Activity_Add extends CRM_CivirulesActions_Generic_Api {

public function userFriendlyConditionParams() {
  $return = '';
  if (!empty($params['activity_date'])) {
    $delayClass = unserialize(($params['activity_date']));
    if ($delayClass instanceof CRM_Civirules_Delay_Delay) {
      $return .= '<br>'.ts('Activity date time').': '.$delayClass->getDelayExplanation();

 return $return;

When the action is executed the the parameter for activity_date_time

The last step consists of setting the activity_date_time parameter in the action for creating an activity.

// CRM/CivirulesActions/Activity/Add.php
class CRM_CivirulesActions_Activity_Add extends CRM_CivirulesActions_Generic_Api {

protected function alterApiParameters($params, CRM_Civirules_TriggerData_TriggerData $triggerData) {
 $action_params = $this->getActionParameters();
  if (!empty($action_params['activity_date'])) {
   $delayClass = unserialize(($action_params['activity_date_time']));
   if ($delayClass instanceof CRM_Civirules_Delay_Delay) {
     $activityDate = $delayClass->delayTo(new DateTime(), $triggerData);
    if ($activityDate instanceof DateTime) {
      $params['activity_date_time'] = $activityDate->format('Ymd His');

 return $params;

That is all what was needed to add the delay mechanism to the Add Activity Action.

Installing Pentaho 6.1 Community Edition on Ubuntu

In this tutorial I will explain what I did to install Pentaho 6.1 business analytics platform on an Ubuntu server.

I will also explain what I did to install Pentaho Data Integration, Pentaho Schema Workbench and Pentaho Report Designer on an Ubuntu Desktop.

For this tutorial I wanted to use my CiviCRM database as the source for reporting and analytics and I will use a seperate mysql database for the data warehouse. The Civicrm database is called civicrm  and the data warehouse database is called datawarehouse

I will use JNDI to connect to both databases.

Pentaho Business Analytics Server (or BI-Server)

Before we start make sure you have an ubuntu server up and running.

First install mysql database server, java, and the zip utility.

On the server enter the following command:

# sudo apt-get install mysql-server zip openjdk-8-jre openjdk-8-jdk libmysql-java

This will install all the required prerequisites.

Now it is time to download the BI-Server. You can download it from

After the file is downloaded unzip it.

# unzip

After you have unzipped it it is time to setup a mysql database for de BI Server and to set the connection for the mysql server.

I have followed the guideline from this blog:

Enter the following commands to install the mysql databases.

# mysql --user root -p < /your/path/to/biserver-ce/data/mysql5/create_repository_mysql.sql
# mysql --user root -p < /your/path/to/biserver-ce/data/mysql5/create_quartz_mysql.sql
# mysql --user root -p < /your/path/to/biserver-ce/data/mysql5/create_jcr_mysql.sql

Now it is time to configure the BI-server to use those databases.

Open /your/path/to/biserver-ce/tomcat/webapps/pentaho/META-INF/context.xml and change the lines to match your mysql user and password also change it to use the mysql JDBC driver.

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <Context path="/pentaho" docbase="webapps/pentaho/">
    <Resource name="jdbc/Hibernate" auth="Container" type="javax.sql.DataSource"
        factory="org.apache.commons.dbcp.BasicDataSourceFactory" maxActive="20" maxIdle="5"
        maxWait="10000" username="hibuser" password="password"
        driverClassName="com.mysql.jdbc.Driver" url="jdbc:mysql://localhost:3306/hibernate"
        validationQuery="select 1" /> 

    <Resource name="jdbc/Quartz" auth="Container" type="javax.sql.DataSource"
        factory="org.apache.commons.dbcp.BasicDataSourceFactory" maxActive="20" maxIdle="5"
        maxWait="10000" username="pentaho_user" password="password"
        driverClassName="com.mysql.jdbc.Driver" url="jdbc:mysql://localhost:3306/quartz"
        validationQuery="select 1"/>

Make sure the hibernate component will use mysql. Do this by editing the file /your/path/to/biserver-ce/pentaho-solutions/system/hibernate/hibernate-settings.xml and change it to:


Edit the file /your/path/to/biserver-ce/pentaho-solutions/system/hibernate/mysql5.hibernate.cfg.xml

<!--  MySQL Configuration -->
<property name="connection.driver_class">com.mysql.jdbc.Driver</property>
<property name="connection.url">jdbc:mysql://localhost:3306/hibernate</property>
<property name="dialect">org.hibernate.dialect.MySQL5InnoDBDialect</property>
<property name="connection.username">hibuser</property>
<property name="connection.password">password</property>
<property name="connection.pool_size">10</property>
<property name="show_sql">false</property>
<property name="hibernate.jdbc.use_streams_for_binary">true</property>
<!-- replaces DefinitionVersionManager -->

Edit the file /your/path/to/biserver-ce/pentaho-solutions/system/


Edit the file /your/path/to/biserver-ce/pentaho-solutions/system/applicationContext-spring-security-jdbc.xml

<!--  This is only for MySQL. Please update this section for any other database you are using -->
<bean id="dataSource"
<property name="driverClassName" value="com.mysql.jdbc.Driver" />
<property name="url"
value="jdbc:mysql://localhost:3306/hibernate" />
<property name="username" value="hibuser" />
<property name="password" value="password" />

Modify the JNDI file by editing /your/path/to/biserver-ce/pentaho-solutions/system/simple-jndi/


Add the mysql connector to the lib folder by making a symlink:

# ln -s /usr/share/java/mysql-connector-java.jar /your/path/to/biserver-ce/tomcat/lib/mysql-connector-java.jar

Edit the file /your/path/to/biserver-ce/tomcat/webapps/pentaho/WEB-INF/web.xml to prevent HSQLDB to start. Remove or make a comment from the lines below.


<context-param> <param-name>hsqldb-databases</param-name> <param-value>sampledata@../../data/hsqldb/sampledata,hibernate@../../data/hsqldb/hibernate,quartz@../../data/hsqldb/quartz</param-value> </context-param>


<listener> <listener-class>org.pentaho.platform.web.http.context.HsqldbStartupListener</listener-class> </listener>


That is it you are now ready to start pentaho.

# /your/path/to/biserver-ce/

You can now access pentaho in your browser at

Install PDI on Ubuntu Desktok

Install the Java Runtime environment

sudo apt-get install openjdk-8-jre

Install the Java Development Kit

sudo apt-get install openjdk-8-jdk

After that run the following commands to check whether the installtion is correct:

# which java
# java -version
openjdk version "1.8.0_91" 

Download PDI from [[]]
After downloading install unzip

# sudo apt-get install unzip

After installing unzip extract the zip

# unzip
# cd data-integration
# ./

 Install JDBC Driver

See [[]] for more information on how to install the mysql JDBC connector

# sudo apt-get install libmysql-java

This should install a file called mysql-connector-java in /usr/share/java

Now we need to create a symlink to this file in the data integration folder.

# ln -s /usr/share/java/mysql-connector-java.jar /your/path/to/data-integration/lib/mysql-connector-java.jar

Configure PDI to use JNDI

Open the file /your/path/to/data-integration/simple-jndi/ in an editor and add the following lines (settings are copied from above).  In the file below we define two connections one to the civicrm database (which is a data source) and one to the datawarehouse.


Install Pentaho Schema Workbench on Ubuntu Desktop

Download schema workbench from [[]]

Unzip the file

# unzip

Install the JDBC driver. See instructions from above for JDBC on Ubuntu for PDI.

# ln -s /usr/share/java/mysql-connector-java.jar /your/path/to/schema-workbench/drivers/mysql-connector-java.jar

Then start the workbench with

# /your.path/to/schema-workbench/

Install Pentaho Report Designer on Ubuntu Desktop

Download report designer from [[]]

Unzip the file

# unzip

Install the JDBC driver. See instructions from above for JDBC on Ubuntu for PDI.

# ln -s /usr/share/java/mysql-connector-java.jar /your/path/to/report-designer/lib/jdbc/mysql-connector-java.jar

Start report designer with the following command

# /your/path/to/report-designer/

Setup JNDI for report designer

Open the file in /your/home/.pentaho/simple-jndi/ and add the following lines:



Waarom blijf ik de foto’s en video’s bekijken over de gekapseisde boot bij Lesbos? Waarom blijf ik de verhalen lezen van collega-vrijwilligers die er hulp verlenen? Waarom kan ik niet wegklikken wat honderden, duizenden kilometers verderop plaatsvindt? Waarom laat het mij niet los?

Omdat ik de mens achter de bootvluchteling heb leren kennen. Omdat ik ze in de ogen gekeken heb en met ze gepraat heb. Omdat het zulke gewone mensen zijn. Het jongetje dat van spiderman houdt. De moeder die haar kindje een stuk van haar eigen banaan voert. De docent die les gaf op een middelbare school. Het meisje met die leuke oorbelletjes. De jongen die op karate zit. De opa die zijn kleindochter knuffelt. De baby die een schone pamper moet. Een man die zijn mobiel inpakte in plastic. Mensen met hoop op een betere toekomt, een nieuw leven. Hoop die omsloeg in wanhoop. Doodsangst. Een moeder die haar kind van zes kwijtraakte in de golven. Een jongen van elf die zijn moeder zag verdrinken. Een arts die op één avond drie kinderen succesvol gereanimeerd heeft, maar bij anderen de dood moest vaststellen.

Waarom laten we dit gebeuren in Europa? Waarom doet niemand iets? Hoeveel foto’s van verdronken kinderen willen we nog zien? Hoelang moet dit nog doorgaan voor we beseffen dat mensenlevens meer waarde hebben dan huizen of banen?

Ik had niets en zocht een huis, waar was jij? Waar was jij?

Ik had niets en zocht een huis, waar was jij?

En ik vraag je niet naar huiskleur, naar geloof of naar je naam.

Toen ik naar mijn naaste zocht, waar was jij?

Back @ home

Inmiddels zij we weer thuis. Het is fijn om weer een lange nacht te kunnen slapen in ons eigen bed. Het is fijn om onze familie en vrienden weer te spreken. Maar een deel van ons is achter gebleven op Kos. Ons hart en onze gedachten zijn nog vaak bij de vluchtelingen daar. Toen we op het vliegveld op Kos stonden te wachten bij de gate en iemand riep “Please, make a line,” stonden wij in gedachten weer op de kade, waar een lange rij vluchtelingen stond te wachten op fruit en water. Wat gebruikten wij die woorden “Please, make a line,” vaak daar. We zagen al die jonge mannen weer voor ons, hongerig en dankbaar voor het weinige dat we ze gaven.


En toen we in het vliegtuig zaten en er een kaartje werd getoond van de route die we vlogen, realiseerden we ons dat dit de weg is die de vluchtelingen gaan. Wij deden het in vier uur, in een warm vliegtuig, op comfortabele stoelen, met een flesje cola en een reep chocola erbij. Zij zijn weken onderweg, in de kou, in de regen, met gebrek aan voedsel. Hoe oneerlijk is het verdeeld in de wereld. Toen we geland waren en samen op het vliegveld van Brussel liepen, hadden we allebei een knoop in onze maag. Het voelde niet goed om terug te zijn in onze welvaart, terwijl we daar nog zoveel zouden kunnen betekenen. Het leek zo’n andere wereld te zijn. ’s Morgens stonden we nog met onze voeten in de zee vluchtelingen aan land te helpen, ’s avonds op het vliegveld liepen we langs dure kleding- en parfumwinkels. Het was goed om samen te eten bij Jaaps ouders, zodat we even op verhaal konden komen en deze twee werelden aan elkaar konden verbinden. En het opschrijven helpt ook.

Vanmorgen weer aan het werk gaan was vreemd. Mijn cliënt vroeg terwijl ik stond te strijken of ik iets wilde drinken en ik antwoordde dat ik eerst even de strijk af wilde maken. “Wil je dan een banaan? Of een appel?” Het bracht me terug naar de momenten dat we water en bananen of water en appels stonden uit te delen.


Alles lijkt zo relatief hier. Waar ik me een paar weken geleden nog druk maakte om de bezuinigingen op de huishoudelijke hulp, lijkt dat er nu niet meer toe te doen. Hoe blij mag je zijn dat je überhaupt een huis hebt om schoon te maken. Hoe blij mag je zijn dat er een hele stapel bloesjes te strijken is, dat je dus blijkbaar genoeg kleren hebt en de mogelijkheid om ze te wassen. Dat je bed verschoont moet worden en dat je dus blijkbaar een comfortabel bed hebt met een warm dekbed. Dat je zelfs twee wc’s in je huis hebt om schoon te maken, een douche met warm water, een spiegel om je voor te scheren en noem maar op. Dat zijn dingen waar ik over nadacht terwijl ik liep te poetsen. Toen ik thuis kwam, heb ik eerst een poosje op de bank liggen slapen. Ik heb nog een hoop slaap in de te halen volgens mij. Daarna heb ik een begin gemaakt met de was. Het ‘gewone’ leven gaat verder. Maar het voelt niet meer gewoon. De tranen zaten me nog hoog vandaag. Van alles wat we gezien hebben, of van vermoeidheid. Waarschijnlijk beide. We zullen niet snel vergeten wat we meegemaakt hebben. En we bidden:

“Laat het koninkrijk komen,

laat ons altijd bezig zijn

met uw liefde voor de wereld:

breng de hemel dichterbij.

Laat ons alles willen geven

aan wie arm of eenzaam zijn.

Maak ons dienaars van uw liefde:

breng de hemel dichterbij.”

© Schrijvers voor Gerechtigheid

Vlak voor vertrek

Zaterdagavond zijn we naar het Hippocrates museum op Kos geweest. Hier was een bijeenkomst voor de vrijwilligers van alle NGO’s die actief zijn op Kos en PACE (=Parlementary Assembly of the Council of Europe). We hadden ons hoofd niet echt staan naar een rondleiding door een museum en de rest van de bijeenkomst was ook nogal slaapverwekkend (het meeste werd in Grieks gezegd en dan vertaald naar het Engels). Alle organisaties kregen een soort oorkonde, als blijk van waardering voor alle hulp. Verder gingen we foto’s kijken van de vluchtelingen op Kos. Alsof wij niet weten hoe dat eruit ziet. Duidelijk is dat er budget is voor hulp, maar dat de plaatselijke overheid dit wel moet aanvragen. En die werkt nog niet echt mee. De voorzitter van de delegatie, mevrouw Doris Fiala, leek oprecht bewogen met de situatie en sprak mooie woorden. Ze haalde een Joodse gezegde aan: “If you saved a life, you saved the world” en zei dat je iets van je onschuld verliest als je deze vluchtelingen in de ogen kijkt. Jaap heeft na afloop nog even met haar staan praten. En we zijn als team met haar op de foto geweest. (Zie ook:


Zondagochtend om 6:00 uur gingen we bootjes spotten. En we hebben er best veel gezien. Allereerst zagen we een groep vluchtelingen langs de kant van de weg staan die net waren aangekomen. We zagen dat er al een andere hulporganisatie bij was, dus we zijn verder gereden. Vanuit de auto kregen we al een ander bootje in het oog. We bleven deze tijdens het rijden in de gaten houden. Toen we aankwamen bij ‘the lighthouse’ werd het bootje net opgepikt door de kustwacht. Door de verrekijker konden we zien hoe de vluchtelingen aan boort van het schip klommen. Vrij snel daarna zagen we een zwart puntje in de verte. Een bootje met vluchtelingen. In eerste instantie ging hij vrij snel, maar daarna leek hij niet vooruit te komen. We konden zien dat de boot heel vol zat. Even later verscheen er rechts van deze boot een ander zwart puntje. Sommigen twijfelden even of dit wel een bootje met vluchtelingen was, maar al vrij snel werd duidelijk dat dit het wel het geval was. Ook deze boot zat erg vol. We hielden beide bootjes in de gaten door de verrekijker. Het eerste bootje leek maar niet dichterbij te komen. Het tweede bootje kwam echter vrij vlot onze kant op. Waar zou het precies uitkomen? We dachten van een klein stukje verderop, dus we reden met de bus die kant op. Toen we daar eenmaal waren kwam de boot heel snel dichterbij. We konden al zien hoe de vluchtelingen juichend hun armen in de lucht staken. Jaap heeft daar een filmpje van gemaakt. We renden erop af en hielpen de vluchtelingen met uitstappen. Sommigen wilden dat zo snel doen, dat ze niet wachtten tot de boot op de kant getrokken was, maar in het water sprongen. Zelf hadden we ook een natte broek en schoenen, maar het zeewater was niet zo koud gelukkig. De boot had een goede motor en de vluchtelingen hadden dan ook maar anderhalf uur gevaren. (In tegenstelling tot andere vluchtelingen die wel zeven uur lang gepeddeld hebben voor ze werden opgepikt door de kustwacht.) Toen iedereen eruit was deelden we water en mueslirepen uit. Anthony, een Franse fotograaf die erbij was, telde 46 mensen die van de boot kwamen. Er waren 4 vrouwen en 1 kind bij. En de mensen kwamen uit verschillende landen. Iedereen was blij en opgelucht en sommigen belden even naar huis. De genoemde fotograaf hebben we de afgelopen week meerdere keren ontmoet en hij heeft mooie foto’s gemaakt (zie




Eén van de bootvluchtelingen bloede uit zijn duim, dus de medische tas die we bij ons hadden kwam goed van pas. De man riep al ‘oeh’ en ‘aah’ als ik er alleen maar naar keek. Dus ik zei dat hij op de grond moest gaan zitten. Toen ik het doekje dat om zijn duim gebonden zat eraf haalde, kwam er een flinke jaap tevoorschijn die nog bloedde. Gelukkig was ik zo wijs geweest om handschoenen aan te doen. Ik vertelde dat ik de wond ging schoonmaken en dat hij even zijn kiezen op elkaar moest zetten. Maar hij leek bijna van zijn stokje te gaan, toen ik de wond ontsmette met betadine. Ik vroeg een paar anderen om achter hem te gaan zitten en hem in de gaten te houden. Ik heb een paar gaasjes op de wond gedaan en er vervolgens verband om gewikkeld. Toen zijn duim eenmaal lekker ingepakt zat, werd ik meerdere keren door hem bedankt. (Dat hoefde echt niet, het was maar een kleine moeite. En ik vond het fijn dat ik iets voor hem kon betekenen.) De man leek opeens weer wat meer praatjes te krijgen. Ik denk dat hij gewoon niet tegen bloed kon.

Toen de eerste nood geledigd was, pakten we de verrekijker om te zien hoe het met het andere bootje ging. Die leek nog even ver weg te zijn als eerst. We gaven de mannen met natte schoenen slippers en deelden ook een paar droge broeken en handdoeken uit. Daarna ging de groep op weg Kos-stad. Wij ruimden de rommel op die achter gelaten was en gooiden de zwemvesten op een hoop. Het bootje dat we gezien hadden werd eindelijk opgepikt door de kustwacht. Onderhand was het 8:15 uur.


We hebben verhalen gehoord over mensen die 1200 euro betaalden voor de overtocht. Dat ze met 50 man in een klein rubberbootje moesten, ontdekten ze pas bij het instappen. Wie dat niet ziet zitten is sowieso zijn geld kwijt en meestal is dat genoeg om toch aan boord te gaan. Maar het komt ook voor dat iemand echt niet wil en dan met een pistool bedreigd wordt om in te stappen. Als je bedenkt dat er 45 tot 50 mensen op de bootjes gepropt worden en dat ze ruim 1000 euro per persoon betalen kun je wel uitrekenen dat een mensensmokkelaar grof geld verdient en schandelijk misbruik maakt van de kwetsbaarheid van vluchtelingen. Als je dan ook nog even bedenkt dat er in die anderhalf á twee uur dat wij stonden te kijken al vier bootjes aangekomen waren (dus zo’n 200 vluchtelingen), dan begrijp je wellicht dat deze stroom niet op gaat houden als het weer slechter wordt. Mensen zijn wanhopig en dan maakt het niet uit of het regent of dat de zon schijnt.

We keken nog even met de verrekijker over de zee, maar we zagen geen andere bootjes met vluchtelingen meer. We reden terug naar Kos-stad en zwaaiden onderweg naar de vluchtelingen die er liepen. We haalden een broodje bij de bakker en gingen naar Italiamo voor koffie. Daar kwamen we voor de laatste keer als team bij elkaar. We vertelden wat we die ochtend gezien hadden en al gauw werd het tijd om afscheid te nemen. We kregen van iedereen een knuffel, we wensten het team succes bij het verdere werk en zij wensten ons een goede thuisreis. Je wordt in korte tijd hecht als je samen heftige dingen meemaakt. We hopen elkaar weer te zien op 21 november. In het hotel trokken we snel droge kleren aan en stopten we de laatste spullen in de koffer. Bij het uit checken hoorden we dat drie nieuwe vrijwilligers in hetzelfde hotel slapen. Eén van hen was net aangekomen, dus we maakten nog even een praatje met haar. Wel fijn om even degene te zien die je opvolgt. Dat geeft vertrouwen dat het werk door gaat. Al snel arriveerde onze taxi.

Laatste loodjes

Vrijdag was een regenachtige dag. Op de onverharde weg naar het strand lag zo’n grote plas dat we er niet door durfden en we eerst naar een andere plek zijn gereden. Onderweg kwamen we een groep vluchtelingen tegen die al eerder waren aangekomen. Sommigen liepen in korte broek en t-shirt, terwijl het pijpenstelen regende. We hebben ze water en mueslirepen gegeven, evenals warme vesten en poncho’s. Een aantal van hen liep op blote voeten en zij hebben ook slippers van ons gekregen. Een kind heeft droge kleren van ons gekregen en een ander kindje een deken. Verder hebben we ze verteld hoe ze moesten lopen naar Kos-town en wanneer en waar ze zich kunnen registreren. Toen we aankwamen bij het andere stuk strand, bleek het zicht erg slecht te zijn. Door de regen konden we niet veel zien, alleen op zeer korte afstand. We besloten daarom heen en weer te gaan rijden langs de kust. Maar we hebben verder geen bootvluchtelingen meer getroffen. Wel was er weer een stuk weg helemaal ondergelopen omdat de afwatering niet goed was. We zijn erdoor gekomen, maar de bestuurder voelde de auto heel eventjes drijven.

Na het uitdelen van water en appels hebben we geen medisch spreekuur gehouden, vanwege de regen. Alle spullen zouden nat worden en de vluchtelingen kwamen nauwelijks hun tent uit. Inmiddels hebben we wel een oplossing: we hebben een soort partytent aangeschaft via een andere organisatie op Kos. Zo kan er de komende tijd, als het winter wordt, toch eerste hulp worden geboden. Wat we wel hebben gedaan is regenpakken uitdelen. We hadden er zo’n 175. Veel te weinig voor iedereen, maar wie er wel een heeft is ermee geholpen. De mensen die er één hadden gekregen waren er erg blij mee, degenen die achter het net visten waren wel teleurgesteld. We hadden nog een paar poncho’s voor hen, maar die zijn lang niet zo goed. Eén meneer werd echt boos. We vonden nog een losse regenbroek en we boden hem een poncho aan. Maar die wilde hij niet. Helaas. De poncho’s zijn nu ook zo goed als op, omdat we eerder deze week ook al een lading uitgedeeld hebben. Het was zo triest al die regen en de vluchtelingen die op de kade in een dun tentje zitten. We hebben trouwens ook nog een groot springtouw gemaakt en deze gebruikt toen het even een beetje opklaarde. De kinderen vonden het een beetje spannend leek het, maar het viel ook bij de jonge mannen in de smaak. Zelfs de vuilnisman deed mee en een Canadese toerist die graag wilde helpen. En het was natuurlijk het leukst dat wij als vrijwilligers van Stichting Bootvluchteling ook meededen. Fijn om even plezier te kunnen maken met elkaar en lol te hebben te midden van alle ellende.

Toen we de lunch (en warme chocolademelk) bij Jolien op hadden en we de bus hadden uitgeladen, kwam er bericht van UNHCR dat er een boot met honderd vluchtelingen vanaf Leros aan zou komen die middag om ’s avonds door te reizen naar Athene. De vraag was of wij konden helpen. We hadden nog water, de bananen voor ’s middags en fleecevesten staan, ook de laatste poncho’s namen we mee. Op Leros schijnt de situatie nog erger te zijn dan op Kos. Inmiddels zitten daar ook een paar vrijwilligers van Stichting Bootvluchteling. Twee van hen heb ik ook ontmoet, omdat ze via Kos reisden. Aangekomen bij de haven bleken het veel meer dan honderd vluchtelingen te zijn. Het waren er minimaal tweehonderd. Gelukkig hadden we genoeg water en bananen. De vesten hebben we maar in de bus gelaten. Veel mensen hadden er ook wel één. We hebben ze alleen incidenteel weggegeven. Er waren veel kinderen bij. Een aantal moeders hebben we blij kunnen maken bij babyvoeding en luiers. Er was ook veel vraag naar kinderschoenen. Er waren veel natte schoenen. Soms vroegen ze ook om schoenen terwijl hun schoenen nog droog waren. Jaap had daar iets op bedacht. Hij liet ze voelen aan zijn schoenen. Onze schoenen waren namelijk ook doorweekt, omdat we de hele dag in de regen gelopen hadden.

Nadat we de vluchtelingen van Leros hadden geholpen moesten we nog bananen en water uitdelen aan de vluchtelingen op Kos. Er waren echter veel meer bananen door gegaan dan verwacht, omdat de vluchtelingengroep van Leros groter was dan gedacht. We hebben geprobeerd om snel aan nieuw fruit te komen en dat is uiteindelijk gelukt met appels.

Verder hebben we ’s avonds weer spullen uitgedeeld bij de ferry naar Athene. Het was er erg druk. We vermoeden dat er extra veel vluchtelingen doorgelaten zijn, omdat er vandaag een Europese delegatie langs komt. Het lijkt erop dat ze proberen de boel hier op te ruimen. Tentjes die langs de kade stonden zijn verplaatst, er is grind gestort in het park en meer van dat soort dingen. Het schijnt ook zo te zijn dat er voor één nacht vluchtelingen in een hotel zijn onder gebracht. Wat er van klopt weten we niet, we horen verhalen en vermoeden zelf dingen. Steph heeft vanmorgen al een ontmoeting gehad met de delegatie en vanavond zijn alle vrijwilligers uitgenodigd.

Vanochtend verliep alles rustig. We hebben geen enkel bootje gespot. Er bleek ook allemaal condens aan de binnenkant van de verrekijkers te zitten, door de regen van gisteren. We hebben ze open geschroefd, maar ze zijn nog niet helemaal droog en we konden er ook niet goed door kijken.We hadden tijd om even wat dingen aan te vullen en uit te zoeken in het appartement. Gelukkig schijnt de zon ook weer. Bij het uitdelen van water en appels was het extreem rustig. Wellicht heeft dat te maken met de Europese delegatie, waarvoor de vluchtelingen meer uit het zicht moesten zijn. Vanmiddag was ik weer bij het spreekuur. Ook al spreek je elkaars taal niet, toch kun je soms op een creatieve manier duidelijk maken wat je bedoelt. Vanmorgen kwam er een moeder met haar kindje. Ze weer naar de kont van het meisje. Ik dacht dat ze luiers nodig had. Maar dat bleek niet zo. Moeder wees ook naar zichzelf. Wilde ze misschien maandverband? Nee, dat was het ook niet. Toen maakte moeder een gebaar van overgeven, waarna ze meteen weer naar de billen van het kind wees. Aha, dat kind had diarree! We lachten samen omdat we elkaar eindelijk begrepen. Nu even wat tijd in het hotel om een blog te schrijven en onze koffers in te pakken voor morgen. Vandaag is onze laatse dag hier.

Morgenvroeg gaan we alleen nog mee bootjes spotten. Hopelijk kunnen we nog mensen helpen. Daarna vliegen we terug naar Nederland. De tijd is snel gegaan. Wat we hebben kunnen doen is enerzijds veel en anderzijds weinig. Graag waren we langer gebeleven om meer te helpen. De nood is zo hoog. Tegelijk is het ook goed dat er telkens nieuwe vrijwilligers komen, met frisse energie.Bij de vrijwilligers die hier al langer zitten, merk je ook dat de rek er op een gegeven moment uit is. We hebben allebei inmiddels wel wallen onder onze ogen. En vandaag heb ik ook hoofdpijn. Ons eigen bed lokt best wel. Wellicht kunnen we in Nederland iets gaan betekenen voor vluchtelingen. Inmiddels is er ook een opvang in Ede.

Het verschil maken

Van woensdag hebben jullie foto’s kunnen zien. De situatie is met geen pen te beschrijven en zijn geen woorden voor die ellende. Veel van ons moesten huilen toen we terug waren. We hoorden dat er woensdagochtend ook twee lijken uit het water gehaald zijn. Twee mannen, van wie de familie hier op Kos is. Woensdag was ook onze vierde dag hier en dat schijnt sowieso het breaking point te zijn. De dag waarop vrijwilligers vaak emotioneel zijn en de vermoeidheid toeslaat. De barman/buurman van Italiamo’s maakte voor ons het verschil, toen we even snel terug kwamen om te plassen. We kregen allemaal een beker warme melk met honing van hem. Dit weekend gaat hij dat ook voor de vluchtelingen doen. De melk en bekers staan al klaar in het appartement.

Gisteren hebben we uitgeslapen, terwijl de anderen bootjes gingen spotten. Toen ze terugkwamen vertelden ze ons dat ze vijf boten met vluchtelingen hadden geholpen. En dat op een boot nog een mensensmokkelaar met een pistool zat. Er was niks van waar. Ze hadden maar één boot geholpen. Een andere die ze hadden gezien was opgepikt door de Turkse kustwacht. Het zegt wel iets over de sfeer in het team. We maken nare dingen mee samen, maar we kunnen ook lol hebben met elkaar.

De dag verliep verder redelijk normaal. We hebben geprobeerd om wat extra aandacht aan de kinderen te geven. ’s Morgens hebben we kleurpotloden en kleurplaten uitgedeeld en ’s middags ballonnen. Daar genoot ik erg van.


Verder ben ik met Anke naar de supermarkt geweest om babyvoeding te kopen. We hebben drie blikken gehaald voor verschillende leeftijden en boterhamzakjes om het in te doen. We hadden namelijk niet zoveel meer, terwijl er wel regelmatig naar gevraagd werd. En dat is toch een essentieel iets. Dus tegenwoordig hebben we weer babyvoeding bij ons, samen met twee thermosflessen gekookt water. Heel fijn om mensen zo te kunnen helpen. Ook hebben we luiers bij ons van maat 2 tot en met maat 7 en billendoekjes. Eigenlijk zouden we ook nog kleine potjes billenzalf moeten hebben om weg te geven, want de baby’s hebben vaak luieruitslag omdat ze onderweg niet goed verschoond worden. Wat moet het verschrikkelijk zijn om zo afhankelijk te zijn, dat je niet eens weet of je die dag wel voeding voor je kind hebt. Welke ouder vlucht er met zijn kind op een rubberbootje, in het donker over zee? Wat moet het moeilijk zijn als je niet goed kunt zorgen voor je kind onderweg. Dat doe je alleen als er echt geen andere opties meer zijn. De opluchting is vaak groot als we voeding en luiers geven. De moeders zijn erg dankbaar. Ik heb gemerkt dat veel moeders volschieten als je zorgt voor hun kind. Als je voeding en luiers geeft, voor hen zoekt naar onderdak, speelt met de kinderen of kinderparacetamol geeft aan een ziek kind. Wat zullen ze zich een zorgen gemaakt hebben om hun kind, wat houden ze zich groot voor hen en wat zijn ze moe van alles. Als je dan even iets aardigs doet, dan komen de tranen. Woensdagavond nog. Er waren twee gezinnen die samen reisden, familie van elkaar. Samen hadden ze denk ik zes kinderen, maar het kan er ook één meer of minder zijn. Ik had hen dus luiers gegeven en de dames wilden ook graag maandverband, dus dat kregen ze ook. We waren op de fiets onderweg om te gaan eten, toen een van de vrouwen aan kwam rennen, ons riep en druk gebaarde, waarop we stopten en vroegen wat er was. Ze leek een beetje in paniek. Haar kindje had koorts. En je kon ook wel zien aan het meisje dat ze niet fit was. Een van ons ging kinderparacetamol halen met wat water en de ander bleef bij haar. Gelukkig sliepen ze niet in een tentje maar hadden ze een hotel. Deze moeder was erg geëmotioneerd en dankbaar voor de hulp. Vandaag spraken we haar weer en het ging gelukkig iets beter met het kindje. Ook al kunnen we maar heel weinig doen, toch maken we het verschil voor veel mensen.

Wat nijpend is hier op Kos is het gebrek aan voedsel voor de vluchtelingen. Wij delen 2x per dag water en fruit uit, er wordt ’s middags iets van een lunch (meestal een wrap) uitgedeeld en er is een organisatie die wat sandwiches uitdeelt. Dat is alles. Volgens UNHCR krijgen de vluchtelingen hier zo’n 800 kcal per dag, terwijl je er eigenlijk 2000 nodig hebt. Niet zo gek dus dat veel mensen proberen om een tweede banaan te krijgen. Ze hebben echt honger!

Bij het medisch spreekuur kwamen twee mensen die klaagden over diarree. We hebben ze O.R.S. gegeven en verteld dat ze goed moeten drinken. We hopen dat er niet meer gevallen van diarree komen. Mocht dat wel het geval zijn, dan zullen we ze zeker doorsturen naar Artsen zonder Grenzen, omdat de kans op een epidemie in een vluchtelingenkamp groot is. Wat verder veel voorkomt bij het spreekuur is spierpijn (van het peddelen), verkoudheid, keelpijn en voetwonden. We delen veel keeltabletten en paracetamolletjes uit hier. Jeuk van muggenbulten komt ook regelmatig voor. Bij sommigen hebben we ons naderhand ook afgevraagd of de jeuk misschien te maken zou kunnen hebben met schurft. De plekken zaten namelijk over het hele lichaam, er klaagden veel mensen over en iemand zij dat dit een Turkije een probleem was. De laatste dagen hebben we het echter niet meer gezien, anders was dat ook echt een zaak voor Artsen zonder Grenzen. Zaken die we niet goed kunnen beoordelen sturen we sowieso door. Overigens letten we wel goed op onze eigen hygiëne. We dragen handschoenen en wisselen deze per patiënt en we desinfecteren onze handen regelmatig met handgel. Tot slot hebben we een paar kindjes met ontstoken oogjes gezien. De moeder van het vertelde dat ze vier dagen doorgebracht hadden in de bush in Turkije. Je hoort de vreselijkste verhalen hier.


Dinsdag verliep redelijk normaal. We hebben ’s morgens eerst bootjes gespot, maar er kwamen geen mensen aan die onze hulp nodig hadden. Ook het uitdelen van water en appels ging goed. We hadden een nieuwe tactiek, namelijk om de vrouwen en kinderen op een andere plek te laten staan. Zij mochten sowieso altijd voor, maar hierdoor kon het soms wel rommelig worden. De nieuwe werkwijze beviel goed. Ook het ‘medische spreekuur’ ging goed. Van één patiënt schrok ik best wel: hij had zijn beide grote tenen ontstoken. Ik heb het ontsmet met betadine en hem gezegd dat hij de volgende dag naar Artsen zonder Grenzen moest gaan. Verder kwam er een ouder meisje met buikpijn. Met mijn Nederlandse directheid vroeg ik of ze ongesteld was. Ze begon zenuwachtig achter haar hand te lachen. Ik kon er niet goed uit opmaken of ze mijn vraag niet begreep of dat ze het gênant vond. In het lange leste deed moeder haar tasje open liet ze sneaky een pakje maandverband zien. Oké, duidelijk. Ik gaf haar paracetamol tegen de pijn. Moeder vroeg met handgebaren of ze meer maandverband kon krijgen. Helaas hadden we dat op dat moment niet bij ons, maar ik wist wel dat het we dat in het appartement hadden staan, dus ik vroeg haar om ’s avonds even terug te komen. Sindsdien zorgen we dat we bij het spreekuur ook altijd tassen met maandverband, luiers en babyvoeding bij ons hebben. Een andere leuke anekdote is dat er een jongen kwam die zich niet lekker voelde en pijn had. Ik gaf hem paracetamol met wat water. Hij nam het aan, maar vroeg vervolgens “Is it halal?”. Ik had er geen idee van, maar ik kon me niet voorstellen dat er varken in paracetamol zit, dus ik heb maar gezegd dat het oké was.

’s Middags hebben we een Duitse vrijwilliger geholpen die ik elke middag een lunch uitdeelt. Ze had moeite om dat goed te organiseren. Sommige vluchtelingen kregen niks, terwijl andere meerdere keren kregen. Wij werken altijd met een rij, waarbij we in de gaten houden dat er niet wordt voorgedrongen en dat geen mensen voor de tweede ronde gaan. De vluchtelingen weten dat wij zo werken en waarderen dat ook erg. Het komt regelmatig voor dat we door hen bedankt worden voor deze eerlijke manier van werken. Zodoende hebben we dus ook geholpen bij het uitdelen van de lunch. De vluchtelingen kennen onze manier van werken, dus het verliep vrij gemoedelijk. ’s Avonds bij het uitdelen van water en bananen, hadden we helaas weer te weinig bananen. We hadden elke dag vier volle dozen, maar blijkbaar zaten er nu meer vluchtelingen op het eiland. De rest van de week bestellen we dus meer. Naar schatting zitten er op dit moment twee- á drieduizend vluchtelingen op het eiland. Elke dag komen er zo’n 250 aan. Toch nemen de vluchtelingen het goed op als er te weinig bananen zijn. Als je het rustig uitgelegd halen ze hun schouders op en vertrekken ze. Ze merken ook wel aan ons dat wij het erg vervelend voor hen vinden.

Verder hebben we dinsdag spullen uitgedeeld bij de ferry naar Athene. Op vertoon van hun ticket voor die dag, kunnen de vluchtelingen een rugtas of een fleecevest krijgen van ons. Er heerst een uitgelaten sfeer bij de ferry. De vluchtelingen zijn blij dat ze geregistreerd zijn en verder mogen reizen. Dat is ook wel dubbel als je bedenkt wat hen allemaal nog te wachten staat. In Athene, maar ook in de rest van Europa.

Toen we daarna het eten op hadden, begon het opeens te stortregenen. Snel hebben we poncho’s ingeladen en zijn we naar de kade gereden (daar zitten de vluchtelingen in tentjes). De meeste mensen zaten bijeen gedoken in een tentje, dus we zijn alle tentjes bij langs gegaan. Behalve poncho’s hebben we ook wat vuilniszakken gegeven waar ze hun spullen in kunnen stoppen. Het werd erg gewaardeerd dat we langs kwamen om te helpen in de regen. Stichting Bootvluchteling was de enige organisatie die er was op dat moment. De tentjes zijn erg dun, het zijn eigenlijk alleen binnententjes. Met name de punt bovenin de koepel is niet goed waterdicht. Sommigen gebruikten hun poncho dan ook om bovenop de tent te leggen. Je wordt vanzelf creatief hier.

De gebeurtenissen van maandag

Vandaag is het woensdag. Dat wist je nog niet, hè? 😉 Maar om eerlijk te zijn weten wij vaak niet meer welke dag het is. Na alle hectiek heb ik vandaag eindelijk weer tijd voor een blog. We zijn erg moe en hebben besloten om het bootjes spotten morgen even aan de andere vrijwilligers over te laten. Elke ochtend mogen er één of twee mensen uitslapen en morgen zijn wij dat dus. Vandaag waren we ook al om tien uur bij het hotel, dus we kunnen eindelijk een keer een fatsoenlijke nacht slapen. Ondertussen is er veel gebeurd. In deze blog alles over maandag.

Maandagochtend reden we eerst naar ‘the lighthouse’ om te kijken of we bootjes zagen. Voor we goed en wel uitgestapt waren, kwamen er mensen naar ons toe die vertelden dat er verderop net twee bootjes waren aangekomen. Snel weer in de auto dus en verder rijden. Maar dat verliep niet helemaal vlekkeloos, want toen we een tegenligger wilden laten passeren, kwam de bus vast te zitten in het zand. Deze hebben we met girlpower weer los gekregen, maar het was erg frustrerend om daar te staan, terwijl je weet dat je hulp verderop nodig is. Bij aankomst kwamen we meteen terecht in chaos. Het was pikkedonker en er stonden zo’n veertig/vijfenveertig mensen, waaronder veel vrouwen en kinderen en zelfs twee baby’s. Allereerst deelden we water en mueslirepen uit. Een kindje begon over te geven waar ik bij stond en ik heb hem voorzien van schone kleren.

Als we bootjes gaan spotten, hebben we de bus altijd vol tassen staan. We nemen kleding mee voor baby’s, jonge kinderen, oudere kinderen, tieners, mannen en vrouwen. Behalve broeken en truien, hebben we ook sokken en ondergoed.Verder nemen we een medische tas mee, waar onder andere pleisters en verband in zitten en een grote reistas vol dekens en handdoeken. Daarnaast nemen we schoenen of slippers mee voor mannen, vrouwen en kinderen. En niet te vergeten het water en eten. En onze nacht- en verrekijkers. En de hoofdlampen. Dat laden we de avond ervoor al in, omdat we ’s ochtends nog niet zo wakker zijn.

Nadat ik dat kindje had geholpen dat overgaf, kwam er een moeder voor droge sokken en schoenen voor haar dochtertje. Ik zette haar op de rand van de kofferbak en hielp haar sokken uit te doen. Dat ging niet. Ik dacht dat ze wellicht kniekousen aan had, dus ik stroopte haar broek verder op. Maar het bleek een mailot te zijn. Dus moest eerst de skibroek uit, vervolgens de gewone broek en toen eindelijk de mailot. Ik stelde me zo voor hoe de moeder haar kind dik had aangekleed om haar warm te houden op de boot. Hoe het gezin zich klaar had gemaakt om te vertrekken in de donkere nacht. Wat moet het verschrikkelijk eng zijn om met je kinderen, in het pikkedonker, in een klein rubberbootje de zee op te gaan. Dat doe je echt niet zomaar. Toen de vrouwen eenmaal zagen dat we schoenen hadden voor de kinderen, doken ze af op die tas alsof het uitverkoop was bij de wibra. Dat was echter niet de bedoeling. De schoenen zijn alleen voor mensen die echt kleddernat zijn, maar deze mensen waren alleen klam en vochtig.

Ondertussen had Jaap een baby ontmoet die erg koud was. Terwijl hij naar de bus liep voor een deken, viel er een vrouw flauw in zijn armen. Daarna kon hij de baby nergens mee vinden. Die bleek snel in een auto naar Kos-stad gebracht te zijn gelukkig. Ondertussen kwamen er nog andere ouders bij ons van wie het kind telkens overgaf, elk half uur. We dachten in eerste instantie dat het om zeeziekte ging, maar de ouders vertelden dat het in Turkije al was begonnen. Helaas konden we niks voor hen betekenen, maar we vertelden hen wel dat ze in Kos-stad naar Artsen zonder Grenzen konden gaan. Uiteindelijk ging iedereen lopend op pad naar Kos-stad, dat is ongeveer 5 km lopen. Wij pakten de spullen weer in de bus, raapten de vuilnis op en gooiden op het strand alle zwemvesten op een hoop. We controleerden nog even of er persoonlijke spullen tussen lagen die mensen wellicht vergeten waren. Ondertussen was het licht geworden. We reden terug en speurden de zee af. We zagen een zwart stipje op het wateroppervlak, nog ver weg, maar door de verrekijker duidelijk zichtbaar. We hielden ze een tijdje in de gaten en verkasten naar een andere plek. Na een uur waren ze nog niet dichterbij gekomen. We wachtten nog even, maar toen belde Hans de kustwacht, omdat het te lang duurde. Die waren echter niet happig om erop af te gaan. Dus we bleven ze in de gaten houden. We verkasten nog een keer naar een andere plek. Onderweg stopten we nog een keer langs de kade om te kijken, maar we zagen ze niet meer. Wel zagen we een ander groot schip langsvaren. Zou er iets gebeurd zijn met ze, door de golven van het schip? Op het andere stukje strand kregen we snel een bootje in het vizier. We konden zien dat er meerdere mannen in zaten en dat ze aan het peddelen waren. We dachten echter dat het een ander bootje was. Een deel van het team reed nog naar aan ander stukje strand om te kijken of ze het bootje dat we eerder hadden gezien konden vinden. Dit was niet het geval. We concludeerden dat het waarschijnlijk toch hetzelfde bootje was, maar dat het perspectief was veranderd, doordat we veranderd waren van plek. Het bootje schoot echter nog steeds voor geen meter op. We zagen de kustwacht uitvaren, maar deze bleef op ruime afstand van het bootje liggen. Balen! We bleven dus wachten en hielden het bootje in het vizier. Uiteindelijk zagen we een andere boot naar ze toe varen en gingen de vluchtelingen aan boord van die boot. We dachten in eerste instantie dat dit een particulier was, maar later ontdekten we dat dit ook een bootje van de kustwacht was. In ieder geval waren deze mensen veilig. Onderhand moesten we snel naar het appartement om de auto uit te pakken en vol te laden met water en appels. We hadden geen tijd meer om te ontbijten helaas.

Het uitdelen van water en fruit verliep soepeltjes en het medisch spreekuur ging me ook beter af. Ik vond het bijna leuk om te doen. De vorige avond had ik samen met een andere vrijwilliger de medische tas ingepakt, zodat ik goed wist wat we hadden. Ik was daardoor relaxter en nam meer de tijd om ook een praatje te maken met de ‘patiënten’. De taalbarrière is lastig. De meeste vluchtelingen spreken geen Engels en wie dat wel kan eigenlijk nog steeds maar een klein beetje. Maar met handen en voeten kom je toch een heel eind.

’s Middags gingen we lunchen bij Jolien, een Nederlandse vrouw die getrouwd is met een Griekse man en zij runnen een restaurant op Kos. Dit is onze vaste stek voor de lunch. Na de lunch gingen we naar het appartement waar we kleding gesorteerd hebben en de tassen voor de ochtendshift hebben aangevuld. Daarna was het tijd voor de volgende uitdeelronde van water en bananen. Deze verliep chaotisch, want we hadden te weinig bananen. We hebben elke dag 80 kilo bananen, maar helaas was het niet genoeg. Iedereen komt dan vragen: ‘banana?’ ‘banana?’ Uiteindelijk moesten we gewoon weggaan, zodat de rust kon weerkeren op de kade.

Het plan was om rugtassen uit te delen aan mensen die mee gaan met de ferry naar Athene. Maar dat liep anders. Er was een zwangere vrouw met wie het niet goed ging. Ze was suf, voelde klam aan en had een veel te lage hartslag. Een andere Nederlander, die arts is, vond dat ze meteen naar het ziekenhuis moest. We wilden haar brengen, maar haar man wilde niet dat ze ging, omdat ze de ferry naar Athene moesten halen. We vertelden hen dat wij wel een nieuw ticket zouden regelen, maar de man was behoorlijk in paniek. Uiteindelijk wisten we ze te overreden om in de auto te stappen. Het broertje van de man die samen met hen reisde ging ook mee, hij leek vooral verdrietig. De auto vertrok, we stonden nog even te praten en toen fietse ik weg. Ik kwam echter de zwangere vrouw huilend tegen. Wat was dat nou? Wilde ze nou toch niet? Het bleek dat de man in de auto weer helemaal in paniek was geraakt en dat de vrouw zo wanhopig was geworden dat ze tijdens het rijden de deur heeft open gedaan en eruit is gesprongen. De vrijwilliger die reed was behoorlijk geschrokken. Ik ben naar de vrouw toe gefiest en naast haar op de grond tegen de muur gaan zitten. Haar vastgehouden. We verstonden elkaar niet, maar ik wilde dat ze wist dat we er voor haar zijn. De blik in haar ogen was leeg, apatisch. Ze leek in shock. De vrouw van het gezin naast haar, voerde haar met alle geduld van de wereld een paar hapjes brood en wat slokjes water. Telkens weer praatte ze op haar in. Respect voor wat zij deed! Jaap had ondertussen de man weten te kalmeren. De Nederlandse arts zei dat het zeer waarschijnlijk was dat ze op de ferry een miskraam zou krijgen. Met behulp van een vertaalapp maakten we ze duidelijk hoe ernstig de situatie was. En we vertelden dat ze zich geen zorgen hoefden te maken over de ferry, dat wij wel een nieuw ticket zouden betalen. (Hoe, dat wisten we nog niet, maar daar zouden we wel uitkomen als team.) Ook de familie naast hen, praatte op hen in. Uiteindelijk zijn ze toch naar het ziekenhuis gegaan. Heftig om mee te maken. Zoveel wanhoop en paniek om de boot te halen, dat je zelfs het leven van je kind riskeert. Ik voelde me verdrietig. Ik bleef nog even bij de andere familie daar. Het was goed om daar te zijn. De zorg om deze vrouw bond ons samen. Daarna gingen we eten. Bij het eten hoorden we hoe het ziekenhuisbezoek was gegaan. De broeddruk van de vrouw wat gemeten en deze was te laag. Dit komt meer voor bij zwangere vrouwen, dus ze moest zich maar geen zorgen maken en meer zout eten. Dat was alles. Er kwam geen arts bij, er werd niet naar het hartje van het kind geluisterd, geen echo gemaakt, niets van dat alles. Het stel kwam op tijd bij de ferry. We hebben geen idee hoe het verder is gegaan met hen en hun baby. Het enige wat ik nog kon doen was bidden: “Heer, ontferm U over hen.”

Na het eten wilden we weer naar de kade gaan, omdat we hadden gezien dat er veel gezinnen op straat zaten. We wilden tentjes, slaapzakken en slaapmatten gaan uitdelen. We pakten de bus uit, stopten deze spullen erin en op dat moment kwam er een vluchtelingengezin langs gelopen. Ze vroegen of we een slaapplek voor hen wisten. Ze gaven aan dat ze weinig geld hadden, dus een hotel was niet echt een optie. We belden wat heen en weer, maar bereikten niks. We gaven hen tentjes, slaapzakken en slaapmatjes en brachten hen naar het park. Daar kwamen we erachter dat ze voor deze nacht al wel een binnen slaapplek hadden. Zo lastig, die taalbarrière. De man en vrouw spraken wel een beetje Engels, maar net niet voldoende om makkelijk te communiceren. Het bleek dat deze plek maar voor één nacht was en bovendien erg vies. Dus ze zochten vooral iets voor de nachten erop. Via streetview kwamen we erachter waar hun slaapplek was en daar brachten we ze toen maar heen. Het was er erg donker en zag er nogal louche uit. Ze nodigden ons binnen en wilden ons graag laten zien hoe hun plek was. Het was werkelijk miserabele. In een kleine ruimte stonden vier bedden met alleen een kale matras erop. Het stonk er, het was vies en er waren muizen. En daar hadden ze honderd euro voor één nacht voor betaald. (Ons hotel kost ongeveer 25 euro per nacht, inclusief elke ochtend een opgemaakt bed, schone handdoeken, tv, ontbijt en cleaning.) We besloten dat ze de slaapzakken en dergelijke dan maar moesten houden. Verder vertelden ze over de reis de ze gemaakt hadden en ze lieten hun doorweekte schoenen en jassen zien. Echt erg. Terwijl het zulke aardige, sympathieke mensen zijn. Ze kwamen uit Irak en hadden in Bagdad gewoont. In één dag waren ze hun werk, hun huis, alles kwijt geraakt. We vertrokken en ze liepen mee om ons uit te zwaaien. Later zagen we hen nog weer en hebben we ze nog shampoo en douchgel gegeven. Want ook dat hadden ze niet. Twee ander vrijwilligers waren ondertussen nog naar de kade geweest en hadden slaapzakken, matjes en twaalf tenten uitgedeeld. Daarna hebben we samen nog wat gedronken. We vonden het zo oneerlijk wat we allemaal hadden gezien. We voelden boosheid en verdriet. Waarom moet dit deze mensen overkomen? Het duurde lang voordat we in slaap vielen die avond. En toen we voor ons gevoel nog maar niet sliepen, ging de wekker alweer. Een nieuwe dag begon. Daarover later meer.